Sức sống mới của di sản hát Xoan qua sự tiếp nối của thế hệ trẻ

Sự kiện “Xoan mở hội” diễn ra ngày 23/5 tại Bảo tàng Hà Nội đã chọn một lối đi khác biệt: đưa khán giả trẻ trở thành một phần của di sản bằng cách trực tiếp cảm nhận giá trị nghệ thuật truyền thống. Sự kiện được khởi xướng và thực hiện bởi nhóm sinh viên đến từ Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nằm trong khuôn khổ dự án truyền thông “Thanh âm đất Tổ”.

Điểm nhấn làm nên linh hồn của sự kiện là màn trình diễn trực tiếp của các nghệ nhân đến từ phường Xoan An Thái - một trong bốn phường Xoan gốc tại Phú Thọ. Khi những giai điệu cổ kính vang lên giữa không gian mở, khoảng cách giữa sàn diễn và khán đài hoàn toàn bị xóa nhòa. Đặc biệt, tiết mục “Mó cá” ở phần cuối chương trình đã tạo nên một làn sóng bùng nổ khi nhiều bạn trẻ cùng ùa lên sân khấu, tay trong tay hòa nhịp và trực tiếp tương tác cùng các nghệ nhân trong tiếng cười rộn rã.

Sự giao thoa thế hệ càng trở nên sâu sắc hơn qua phần giao lưu, đối thoại trực tiếp. Tại đây, công chúng đã được lắng nghe những chia sẻ tâm huyết từ Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch và nhà nghiên cứu âm nhạc, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long về hành trình gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị của hát Xoan trước những biến động của thời gian. 

Không gian của “Xoan mở hội” đã mở ra hành trình khám phá đa giác quan cho người tham dự. Tại khu vực trưng bày, lịch sử nghệ thuật hát Xoan được tái hiện thông qua hệ thống hình ảnh tư liệu, kết hợp cùng các đạo cụ, nhạc cụ và trang phục biểu diễn Xoan.

Sự sáng tạo của ban tổ chức thể hiện rõ nét qua các hoạt động trải nghiệm. Ở không gian mang tên “Phách tre kể chuyện”, những chiếc phách tre vốn là đạo cụ quen thuộc nay trở nên sống động khi được các bạn trẻ tự tay vẽ, trang trí và khoác lên diện mạo mới mang đậm dấu ấn cá nhân. Ngay cạnh đó, khu vực “Quẻ Xoan may mắn” - lấy cảm hứng từ phong tục xin quẻ đầu năm của người Việt - cũng thu hút lượng lớn người tham gia. Những lời chúc, thông điệp ý nghĩa trích từ các bài Xoan cổ được trao đi, giúp ca từ của cha ông trở nên gần gũi và mang tính chiêm nghiệm với đời sống hiện đại.

Thông qua chuỗi hoạt động từ quan sát, lắng nghe đến trực tiếp thực hành, “Xoan mở hội” đã lấy thế hệ trẻ làm trung tâm để đưa di sản chạm đến trái tim người trẻ. Sự kiện không chỉ góp phần lan tỏa những giá trị đặc sắc của nghệ thuật hát Xoan mà còn khẳng định những nỗ lực, tư duy sáng tạo của người trẻ trong việc tiếp nối và gìn giữ mạch nguồn văn hóa dân tộc.