Chủ tịch BluSaigon: Từng tổn thương vì câu nói ‘Ở nhà trông con đi, bày đặt kinh doanh’, đến khát vọng đưa thương hiệu Việt ra thế giới

Sắp xếp lịch phỏng vấn với doanh nhân Tôn Nữ Xuân Quyên không hề dễ khi lịch làm việc của chị dày đặc, các cuộc họp nối nhau liên tục. Thế nhưng khi kết nối được mở, cách chị tiếp chuyện chậm rãi cùng nụ cười nhẹ mang đến cảm giác an yên cho người trò truyện, về một người phụ nữ hiểu rõ con đường mình đi và biết cách gìn giữ những giá trị mình theo đuổi.

Chị kể, trong nhiều năm liền, ngày nào chị cũng thức dậy vào khoảng 5h30 sáng. Việc đầu tiên là mở lại danh sách công việc trên Asana hoặc Google Calendar, việc nào chưa xong từ tối hôm trước thì chuyển sang hôm nay, việc nào gấp thì ưu tiên xử lý ngay.

Từ 6h-6h30, chị bắt đầu làm việc, giao nhiệm vụ cho đội ngũ. 7h, chị đánh thức con; 7h30 đưa con đi học và khoảng 8h, có mặt ở công ty để làm việc với từng team. Buổi chiều thường là các cuộc họp hoặc tham gia hoạt động trong Hội Doanh nhân trẻ TP.HCM, Hội Nữ Doanh nhân…

Buổi tối, chị trở về với một “vai khác”: đón con, ăn cơm cùng gia đình, rồi lại tiếp tục hoàn thiện công việc đến 11h đêm. Chị nói đó chỉ là “mức trung bình”, chứ không phải lúc bận rộn nhất.

Cuộc trò chuyện tiếp tục bằng một câu hỏi hơi mang tính ‘biểu tượng’. Từ câu hỏi ấy, những câu chuyện quan trọng của một năm qua, giấc mơ thương hiệu Việt, sức bền của người phụ nữ và hành trình tìm điểm cân bằng giữa khởi nghiệp và gia đình dần dần mở ra.

“Nếu được chọn một cây bút BluSaigon để viết câu chuyện đầu năm, chị sẽ chọn cây nào và sẽ viết câu gì ở dòng đầu tiên?”

Tôi sẽ chọn một cây bút có tên Khuê Văn Các. Dòng đầu tiên, tôi sẽ viết: “Tiếp tục bền bỉ”. Tựa như chòm sao Khuê rực sáng trên bầu trời, Khuê Văn Các biểu trưng cho sự giao hòa của trời - đất - người và là điểm hội tụ của tinh hoa vũ trụ cùng tri thức nhân loại.

Chiếc bút là biểu tượng của học vấn, sự kiên trì và khát vọng học hỏi không ngừng; còn câu chữ là lời nhắc để tôi giữ sự bền bỉ mỗi khi gặp thử thách. Dù thị trường thay đổi thế nào, người giữ được sự bền bỉ trong tư duy, trong hành động và trong niềm tin sẽ là người đi được đến cuối con đường.

Nhìn lại năm vừa qua, điều khiến chị suy nghĩ nhiều nhất khi vận hành thương hiệu là gì?

Năm 2025 đối với tôi là năm của bản lĩnh. Chúng tôi phải trả lời hàng loạt câu hỏi về chiến lược, sản phẩm và khả năng đưa một thương hiệu thủ công Việt lên chuẩn thị trường quốc tế. Áp lực là có, nhưng chính áp lực giúp tôi nhìn lại rằng chúng tôi không chỉ bán một cây bút, mà đang kể câu chuyện về sự tinh tế, về bản sắc Việt.

Tôi từng nghe nhiều câu hỏi kiểu: “Liệu em có làm được không?”, “Ngành này phù hợp với phụ nữ không?”.

Nhưng chính những hoài nghi đó lại giúp tôi hiểu rõ mình phải làm gì, chứng minh bằng năng lực, bằng sản phẩm, bằng hành trình bền bỉ. Tôi nghĩ phụ nữ không cần tỏ ra mạnh mẽ, phụ nữ chỉ cần nhất quán và không bỏ cuộc.

Nhiều người nhìn chị và nói: “Ái nữ nhà vua cúc áo thì khởi nghiệp kiểu gì chẳng dễ.”. Nhưng chị từng nói ngược lại: “Con nhà giàu cũng có nỗi khổ của vượt sướng”. Chị định nghĩa “vượt sướng” như thế nào từ chính hành trình của mình?

Tôi nghĩ “được sướng” đôi khi cũng là thử thách. Ai được nhiều thì trách nhiệm cũng nhiều hơn. Xuất phát điểm của mỗi người khác nhau, nhưng điều quan trọng là từ điểm xuất phát đó, mình đi được bao xa.

Khi nhìn ra thế giới, tôi thấy doanh nghiệp Việt Nam thật sự rất nhỏ. Ở Nhật hay Mỹ có hàng ngàn doanh nghiệp trăm năm tuổi, còn Việt Nam thì gần như đếm trên đầu ngón tay. Vì vậy tôi luôn cảm thấy mình còn quá nhỏ để tự hào. Tôi chỉ cố gắng mỗi ngày để hoàn thiện bản thân và đóng góp được điều gì đó cho ngành.

Chị từng chia sẻ trong một dịp gần đây rằng con đường khởi nghiệp của mình bắt đầu bằng những “ảo tưởng rất đẹp”, rồi trả giá bằng 7 năm làm không lương để trả nợ. Chị có thể chia sẻ cụ thể hơn về hai lần khởi nghiệp đầu tiên và những bài học lớn nhất chị rút ra từ giai đoạn đó?

Lần đầu khởi nghiệp ở Mỹ, tôi mở một công ty tư vấn tài chính chỉ với vài chục USD, nghĩ rằng điểm số và kiến thức sách vở đủ để làm nghề. Sáu tháng sau, mô hình phải dừng vì tôi thiếu trải nghiệm thực tế. Bài học ấy giúp tôi hiểu khởi nghiệp không phải là giỏi lý thuyết, mà phải hiểu thị trường.

Về Việt Nam, tôi bắt đầu lần hai với mô hình cơm kẹp nhượng quyền rất mới cách đây 13 năm. Vì quá tự tin, tôi lao vào thuê toàn mặt bằng lớn ở các tuyến phố đắt đỏ, đầu tư nhà hàng vài trăm triệu đến cả tỷ đồng.

Nhưng thị trường, văn hoá kinh doanh, nhân sự và cả khả năng đàm phán của chính mình đều không vận hành như tôi tưởng. Từ thuế tới chứng từ, hàng hóa hư hỏng, nhân sự phải cầm tay chỉ việc… Từng lỗi nhỏ cộng lại thành những khoản lỗ lớn. Tôi thu hẹp dần hệ thống, cuối cùng đưa toàn bộ về một địa điểm trong nhà ba mẹ để vừa xoay dòng tiền vừa trả nợ.

Khó khăn chồng chất đúng lúc tôi mang thai và sinh con, một tay bế con, một tay nghe hàng chục cuộc gọi đòi nợ mỗi ngày. Lúc trả mặt bằng, đóng các cửa hàng, tôi nhớ bà chủ nhà nói “Ở nhà trông con đi, bày đặt kinh doanh” khiến tôi rất tổn thương, nhưng cũng giúp tôi hiểu rõ, phụ nữ khởi nghiệp luôn phải trả giá nhiều hơn và phải mạnh mẽ hơn.

Suốt 7 năm, tôi làm không lương để trả hết nợ, vì đó là trách nhiệm tôi tự lựa chọn. Khi tôi bán lại công ty vào năm 2018, số nợ đã gần như được giải quyết và bước ra khỏi giai đoạn ấy để đi tiếp hành trình mới.

Vì sao chị chọn quay về với nghề truyền thống thay vì một hướng đi hoàn toàn mới như hai lần trước?

Việt Nam có nhiều ngành dễ tạo ra lợi ích trước mắt, nhưng nghề thủ công lại là phần văn hóa cần được giữ gìn. Đây cũng là ngành mà gia đình tôi đã gây dựng gần 30 năm. Đối với tôi, đó là trách nhiệm với ba mẹ, với đội ngũ nghệ nhân đã gắn bó nửa đời người, và với chính di sản của Việt Nam.

Tôi gọi đó là sứ mệnh mà mỗi người phải tự nhận ra. Với tôi, sứ mệnh đến từ hai yếu tố: Một là chữ Hiếu: Không chỉ là chăm sóc ba mẹ, mà là hiểu mong muốn của họ khi họ còn sống và cùng họ thực hiện những điều đó. Ba tôi tâm huyết với ngành này, nên tôi chọn tiếp nối.

Hai là, trách nhiệm với di sản và con người: Đội ngũ nghệ nhân, những cô chú đã gắn bó gần 30 năm cần được tiếp tục phát triển và được hỗ trợ để không bị bỏ lại trong thời đại mới. Nếu thế hệ thứ hai không tiếp tục, họ sẽ mất nghề.

Đưa một chiếc bút Việt ra thế giới chắc chắn là hành trình khó. Khó nhất với chị là gì?

Khó nhất là văn hóa làm việc. Khi bước ra thị trường quốc tế, mọi thứ phải chuẩn: thiết kế, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, dịch vụ khách hàng. Không có chỗ cho sự “tạm được”.

Thứ hai là thương hiệu. Người dùng quốc tế không mua vì bạn đến từ Việt Nam; họ mua vì sản phẩm tốt thật sự. Nghĩa là tôi phải chứng minh rằng thủ công Việt Nam có thể đạt độ tinh xảo, bền bỉ và sáng tạo không thua kém bất kỳ ai.

Và cuối cùng là sự bền bỉ. Ra thế giới không phải chuyện một, hai năm. Đó là hành trình dài, cần kiên nhẫn, nguồn lực và niềm tin vào giá trị mình theo đuổi.

Điều gì khiến chị tin rằng việc giữ gìn di sản văn hóa có thể trở thành một con đường kinh doanh bền vững?

Với tôi, tiếp tục di sản không chỉ là lựa chọn mà còn là trách nhiệm. Trách nhiệm với doanh nghiệp ba tôi đã gây dựng hơn 30 năm và với đội ngũ nghệ nhân đã gắn bó cả vài chục năm, nuôi con ngay trong khuôn viên xưởng. Nếu tôi không tiếp tục đào tạo và phát triển, họ rất dễ bị bỏ lại phía sau trong thời đại đổi mới sáng tạo.

Như tôi vừa nói, điều khó nhất với người kế nghiệp là dung hòa cái cũ và cái mới. Con đường đã có sẵn chưa chắc còn phù hợp thời đại, nhưng đi theo cái mới thì đòi hỏi vừa phải học, vừa phải dẫn dắt. Tôi buộc phải làm cả hai: kế thừa di sản và tìm cách đưa nó đi xa hơn.

Thật lòng mà nói, tôi có rất nhiều lựa chọn khác, đầu tư bất động sản, định cư nước ngoài… nhưng chữ “hiếu” khiến tôi ở lại. Tôi muốn thực hiện những điều ba mẹ mong muốn ngay khi họ còn sống. Gia đình tôi tâm huyết với sản xuất, tạo ra sản phẩm thuần Việt, tạo việc làm cho người lao động và vì niềm vui tạo ra giá trị.

Bốn giá trị giữ tôi lại với nghề có lẽ là chữ hiếu, di sản, văn hóa và tinh thần cho đi. Khi chuyển sang làm bút thủ công, tôi cố gắng biến mỗi cây bút thành câu chuyện văn hóa Việt.

Chị nhắc nhiều đến văn hóa và niềm tự hào dân tộc. Phải chăng cảm giác “tự hào dân tộc” là động lực quan trọng để chị phát triển doanh nghiệp?

Trải nghiệm sống ở nước ngoài khiến tôi cảm rõ hơn từ bản sắc: nghe tiếng Việt ở siêu thị, nhìn lá cờ Việt Nam trong trường đại học, hay khi sinh viên quốc tế hỏi về đất nước mình. Tôi nhận ra rằng người Việt ở đâu cũng vô thức “đại diện cho Việt Nam”. Và vì thế, tôi muốn sản phẩm của mình có thể kể một câu chuyện đẹp của tổ quốc ra thế giới.

Từ khi sống ở Mỹ, tôi nhận ra các quốc gia như Nhật hay Hàn đều rất tự hào về sản phẩm của họ. Người Nhật dùng hàng Nhật, người Hàn dùng hàng Hàn và họ kể câu chuyện thương hiệu một cách rất khéo léo, từ bao bì cho tới cách dẫn dắt. Ngược lại, khi đứng trước những kệ hàng ở Mỹ, chỉ cần nghe tiếng Việt hay nhìn thấy nhãn tiếng Việt, tôi đã thấy xúc động và tự hào. Điều đó khiến tôi luôn tự hỏi: tại sao Việt Nam có quá nhiều điều hay mà chúng ta không kể được câu chuyện của mình?

Chính vì thế, tôi tin rằng chỉ khi làm sản xuất, tôi mới thật sự tạo ra được sản phẩm để kể câu chuyện Việt Nam. Nhưng từ mong muốn đến thực tế là cả một hành trình gian nan: phải học cách làm bao bì, thiết kế, kể chuyện và phải đủ bản lĩnh để vừa quan sát thế giới, vừa giữ gìn các giá trị riêng của Việt Nam.

Cuối cùng, thị trường chỉ nhìn vào một điều, ai bán được sản phẩm thì người đó giỏi. Nên tôi phải vừa giữ được tinh thần Việt, vừa đảm bảo doanh số, vừa đổi mới không ngừng. Hành trình đó giống như đẩy một hòn đá lớn, giai đoạn đầu rất nặng, nhưng khi đã tạo đà, mọi thứ sẽ chạy tốt hơn.

Chị có đề cập rằng mọi sản phẩm của BluSaigon đều mang tinh thần Việt và tôn vinh di sản. Cụ thể, những giá trị truyền thống nào được chị đưa vào thiết kế và quy trình sản xuất?

Với tôi, mỗi sản phẩm đều phải “có hồn”, ví dụ như BLU-1997 với hình ảnh sóng biển và núi non Việt Nam; hay các mẫu bút lấy cảm hứng từ Hà Nội như Tả Thanh Thiên, Tre Việt… Tất cả đều là cách tôi đưa những nét đẹp của văn hóa Việt vào từng chiếc bút.

Chính vì vậy, tôi cùng đội ngũ miệt mài tìm tòi và thử nghiệm với những vật liệu quý hiếm, thân thiện môi trường, tuyển chọn từ khắp thế giới: ngọc trai đen, trắng, vàng từ Bắc Úc; bào ngư New Zealand; ngọc trai hồng Mississippi; đến ốc Trochus của vùng Ấn Độ - Thái Bình Dương.

Những chất liệu tinh túy này được đưa về Việt Nam và chế tác bởi các nghệ nhân có tay nghề lẫn cảm quan nghệ thuật. Mỗi mảnh vỏ trai, vỏ ốc đều trải qua sàng lọc khắt khe, chỉ giữ lại phần đạt độ dày, màu sắc và đường vân hoàn hảo. Với các phiên bản giới hạn, một cây bút có thể cần tới 144 giờ thủ công.

Tôi thích cảm giác được hòa mình vào tinh thần Việt Nam, sự tự hào, sự gắn kết. 15 năm trước, nói về tình yêu Việt Nam còn dễ bị chê “sến”. Nhưng hôm nay, điều đó đang lan tỏa mạnh mẽ hơn và tôi cảm nhận được sự đồng điệu ấy từ cộng đồng. Chính năng lượng đó giúp tôi tiếp tục tạo ra những sản phẩm mang bản sắc Việt.

Xin cảm ơn chị vì những chia sẻ!

 Phong Vân

Nguồn: https://dautu.kinhtechungkhoan.vn/chu-tich-blusaigon-tung-ton-thuong-vi-cau-noi-o-nha-trong-con-di-bay-dat-kinh-doanh-den-khat-vong-dua-thuong-hieu-viet-ra-the-gioi-1421339.html