Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Sửa Luật An toàn thực phẩm: Siết quản lý trên nền tảng số, làm rõ trách nhiệm quản lý

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Theo Bộ trưởng, sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm đã đạt được một số kết quả nhất định, song quá trình thực hiện cũng bộc lộ nhiều tồn tại, bất cập. Mô hình quản lý nhà nước còn phân tán, cắt khúc giữa nhiều bộ, ngành; phương thức quản lý thực phẩm chưa phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế; dữ liệu còn phân mảnh, chưa được hệ thống hóa từ Trung ương đến địa phương. Bên cạnh đó, hoạt động kinh doanh thực phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử vẫn còn khoảng trống pháp lý.

Dự thảo luật gồm 9 chương, 74 điều, bổ sung nhiều quy định nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý an toàn thực phẩm, trong đó có các hành vi bị nghiêm cấm, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử, hoạt động hậu kiểm và phân công trách nhiệm quản lý nhà nước.

Dự thảo bổ sung quy định nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh thực phẩm vi phạm quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa; thực phẩm không phù hợp với quy định kỹ thuật về an toàn thực phẩm tương ứng và tiêu chuẩn sản phẩm do cơ sở sản xuất công bố.

Bổ sung trách nhiệm của sàn thương mại điện tử trong kinh doanh thực phẩm

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là bổ sung nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm theo phương thức thương mại điện tử.

Theo đó, cơ sở kinh doanh thực phẩm phải đăng tải thông tin hoặc cung cấp giấy đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm, giấy xác nhận nội dung quảng cáo đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Ngoài trách nhiệm theo quy định của pháp luật về thương mại điện tử, chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian và chủ quản mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ pháp lý theo quy định để đăng tải đối với từng sản phẩm thực phẩm trên nền tảng.

Dự thảo cũng bổ sung các quy định về hậu kiểm, kiểm soát nhằm bảo đảm an toàn đối với thực phẩm sau khi công bố sản phẩm. Chính phủ đồng thời đề nghị quy định rõ những trường hợp thực phẩm không bảo đảm an toàn phải thu hồi và các biện pháp xử lý phù hợp.

Về quản lý nhà nước, dự thảo quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, báo cáo việc thực hiện chính sách, biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm và việc sử dụng ngân sách nhà nước đầu tư cho công tác này theo yêu cầu của Quốc hội.

Bộ Y tế được xác định là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Các Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Tài chính, Công an, Khoa học và Công nghệ, Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành theo phạm vi quản lý.

UBND các cấp tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong phạm vi địa phương theo hướng thống nhất một đầu mối tại mỗi cấp, đồng thời quản lý hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố trên địa bàn.

Một đầu mối quản lý phải gắn với trách nhiệm đến cùng

Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Hồ sơ dự án luật được chuẩn bị đầy đủ, công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Ủy ban ghi nhận dự thảo đã đề xuất nhiều chính sách mới theo hướng hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế, đặc biệt là chuyển từ quản lý tương đối đồng đều sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro, quản lý theo chuỗi; áp dụng tiền kiểm có trọng tâm đối với sản phẩm có nguy cơ cao, hậu kiểm đối với sản phẩm ít nguy cơ. Tần suất thanh tra được xác định căn cứ vào đặc điểm sản phẩm, mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ.

Mặc dù cơ quan soạn thảo đã tích cực tiếp thu phần lớn ý kiến tham gia thẩm tra, Ủy ban vẫn đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện năm vấn đề lớn.

Trước hết, nhiều cơ chế mới được đề xuất nhưng điều kiện bảo đảm thực thi chưa được đánh giá đầy đủ, nhất là nhân lực tại địa phương, năng lực thử nghiệm, hậu kiểm và trang thiết bị. Nếu siết chặt quản lý trong khi nguồn lực chưa đáp ứng, nguy cơ ách tắc trong quá trình triển khai có thể xảy ra.

Ủy ban cũng đề nghị rà soát quy định hai lớp tiền kiểm đối với hàng nhập khẩu tại Điều 39 và yêu cầu gia hạn giấy đăng ký bản công bố sản phẩm sau 5 năm tại Điều 47. Việc áp dụng đồng loạt, không căn cứ mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ, có thể làm tăng mạnh số lượng hồ sơ, chi phí của doanh nghiệp và áp lực xử lý đối với cơ quan quản lý.

Đối với những nội dung đã rõ, đã ổn định, Ủy ban đề nghị luật hóa tối đa; đồng thời xác định rõ nguyên tắc, phạm vi và giới hạn ủy quyền lập pháp để tránh hướng dẫn vượt luật hoặc phát sinh trục lợi chính sách.

Một vấn đề khác là sự thống nhất trong hệ thống pháp luật. Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa phân loại ba mức độ rủi ro gồm cao, trung bình và thấp, trong khi dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) chỉ chia hai mức độ nguy cơ cao và thấp. Ủy ban đề nghị thống nhất khái niệm, tiêu chí, mức độ phân loại; đồng thời rà soát sự tương thích với pháp luật về quảng cáo, nhất là các khái niệm thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hình thức tự công bố sản phẩm.

Đặc biệt, dù dự thảo đã xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối, nhiều bộ vẫn được giao thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành. Do đó, Ủy ban đề nghị tiếp tục hoàn thiện mô hình quản lý theo nguyên tắc một đầu mối phải gắn với trách nhiệm đến cùng, phân cấp đi đôi với thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Báo cáo thẩm tra cũng nêu ý kiến đối với quy định về quyền và nghĩa vụ bảo vệ người tiêu dùng, các hành vi bị nghiêm cấm, yêu cầu bắt buộc bổ sung vi chất dinh dưỡng đối với một số thực phẩm, nhóm thực phẩm và chế tài xử lý vi phạm.

Diệu Anh